طرحواره چیست؟

طرحواره ب معنی تله است ودر زندگی تله ها یا طرحواره های بسیاری وجود دارد

کافی است به دام یک یاچند تا از این تله ها بیفتیم ؛ همین باعث سلب آزادی ما می شود.

ب طور مشخص تر باید گفت که طرحواره ها یک سری حافظه ( مانند هارد کامپیوتر ) هستند که هر فرد در طی زمان داخل ان را با اطلاعات پرمی کند.

دقیقا مانند یک فلش مموری که خالی است ومی تون داخل آن را از هر اطلاعات پر کرد.

حافظه طرحواره ای هم مجموعه ای از اطلاعات اتفاقات و باورهای فرد است که در ذهن او ذخیره شده است.

روندی که طی ان این حافظه پر می شود به شرایط و محیط فرد کاملا وابسته است .

شرایط محیط ، اطرافیان وبه خصوص خانواده ی فرد در اطلاعات شکل گرفته در حافظه طرحواره او فوق العاده موثر است.

طرحواره ب عنوان هسته ی اصلی باورهای انسان ، مدت زیادی است که مورد بررسی روانشناسان قرار گرفته است ،آنها می گویند تجربیات دوران کودکی و زندگی باعث شکل گیری طرحواره ها در ذهن افراد می شود؛ یعنی همان قالب فکری ما و آنچه بوسیله ی آن دنیا را می بینیم و مسائل را حلاجی می کنیم ، رفتار دیگران را معنا می کنیم ، ب اتفاقاتی که پیرامون ما رخ می دهد بار معنایی می دهیم .

طرحواره ها یک سری جملات خبری غیر مشروط است که در باره ی زندگی ، محیط پیرامون و روابط با دیگران آنها را باور داریم ودر همین غالب فکری می میمانیم.

به عنوان مثال کودکی را تصور کنید که پدر سختگیری داردکه در بیشتر موارد از فرزندش راضی نیست وی در طول زمان می اندیشد ، ایرادی دارد که قابل رفع نیست برای همین هرگز پدرش از او راضی نیست ب این ترتیب طرحواره نقص در ذهن وی شکل می گیرد وبا همین تفکر وارد دنیای بزرگسالی یا زندگی مشترک می شود

در ادامه خوب است بدانید انسان با ۳ شیوه با طرحواره های منفی که در ذهن دارد روبه رو می شود .

گاهی تسلیم می شود گاهی ب اجتناب و گاهی ب جبران افراطی رو می آورد و فرد ب طور ناخوداگاه برای مقابله با آن از یکی از ۳ شیوه ای که نام بردیم استفاده می کنددر صورتی که تسلیم شود خود را رها می کند وتسلیم شرایط می شود اگر از اجتناب استفاده کند از شرایط روب رو شدن با موقعیت ها دوری می کندودر حالت جبرانی سعی می کند ب شیوه جبرانی طرحواره خود را ناکار آمد کند.

اما به دلیل عملکرد نادرست در بیشتر موارد فرد فرصت اصلاح رفتارها وباورها ی ذهنی خود را پیدا نمی کند او نمی تواند دریابد که طرحواره ای که اورا ب فعالیت و تحریک وا داشته است از اساس نادرست است و ب این ترتیب وارد چرخه ی باطلی می شود که خارج شدن از ان جز با کمک مشاور امکان پذیر نیست.

در واقع یکی از مشکلات اصلی و ریشه ای که برای هر انسانی ممکن است پیش بیاید طرحواره ها هستن باید بگوییم که ۱۸ طرحواره وجود دارد که هر انسانی ممکن است ب یک یا چند طرحواره مبتلا شود تمام طرحواره ها در کودکی در فرد شکل می گیرند عامل شکل گیری طرحواره ها در وهله ی اول والدین هستند سپس اطرافیان و محیط زندگی که در آن نقش دارند.

---

حوزه های طرحواره:
۱_ طرحواره ی رها شدگی

۲_ طرحواره ی بی اعتمادی

۳_ طرحواره ی محرومیت هیجانی

۴_ طرحواره ی شرم ونقص

۵_ طرخواره ی انزوای اجتماعی

۶_ طرحواره ی دلبستگی

۷_ طرحواره ی آسیب پذیری

۸_ طرحواره ی خوشتن تحویل نیافته

۹_ طرحواه ی شکست

۱۰_ طرحواره ی استحقاق

۱۱_ طرحواره ی خویشتن داری ناکامی

۱۲_ طرحواره ی ایثارگری افراطی

۱۳_ طرحواره ی اطاعت

۱۴_ طرحواره ی پذیرش جویی وجلب توجه

۱۵_ طرحواره ی منفی گرایی

۱۶_ طرحواره ی بازداری هیجانی

۱۷_ طرحواره ی ملاک های سخت گیرانه

۱۸ _ طرحواره ی تنبیه گری

همه ی این طرحواره ها در دوره کودکی اتفاق می افتد ب جز طرحواره ۱۸ یعنی تنبیه گری که در دوره نوحوانی رخ می دهد که در ادامه ب همین موضوع می پردازیم.

آشنایی با طرحواره ی تنبیه
طرحواره ی تنبیه آخرین طرحواره از ۱۸ طرحواره ی موجود می باشد به علاوه این طرحواره زیر مجموعه ای از گوش ب زنگی بیش از حد وبازداری است .با نگاهی به تاریخچه ی طرحواره درمی یابیم که انسان گذشته نیز از طرحواره ها رنج می برده است .چرا که در آن زمان نیز مردم از میزان تاثیر رفتار وگفتار خود بر روحیه ی کودک آگاهی نداشتند.اما اکنون امید است بتوانیم با آگاهی بخشی بیشتر کودکان خودرا از تله های زندگی دور نگه داریم وآینده وسلامت روان آن ها را تضمین کنیم.
طرحواره تنبیه چیست؟
کلمه تنبیه معولا یادآور چهره ی خشمگین والدین است هنگامی که کودک کاری خلاف میل آنها انجام می دهد بنابراین می تواند تنبیه را به صورت اعمال خشم و غضب نسبت به فردی در صورت ارتکاب اشتباه ویادر کل انجام کاری خلاف میل معنا کرد .در نتیجه طرحواره ی تنبیه تله خشم وتنبیه است که فرد گرفتار اطرافیان والبته خود را لایق تنبیه می داند.

دلایل شکل گیری این طرحواره:
از مهم ترین دلایل می توان به داشتن والدین عصبی وتنبیه گر اشاره کرد این والدین در مقابل فرزند خودبا انجام کوچک ترین اشتباه خشمگین می شوند واورا تحقیر می کنند در واقع کودک جرأت انجام کاری را ندارد چرا که می داند در صورت انجام کوچکترین اشتباه تنبیه خواهد شد...

به علاوه برخی از والدین نیز در مقابل اشتباه کودک بسیار سخت گیر هستند وبه راحتی نمی توانند او را ببخشند در واقع زمانی که کودک دچار اشتباه می شود پدر یا مادر آن اشتباه را بلد می کنندوتنبیه شدیدی برای او در نظر می گیرند این کودک یاد می گیرد که نباید هیچ گونه اشتباهی مرتکب شود در صورتی که هیچ انسانی بی نقص نیست اما چنین کودکی در بزرگسالی نیز در بخشیدن اشتباه اطرافیان و همچنین خود دچار مشکل می شود.

طرحواره تنبیه در کودکانی که تحت سرپرستی والدین سخت گیر باشند نیز می تواند شکل بگیر برخی از والدین معیارهای بسیاربلندپروازانه برای کودک در نظر می گیرند واورا تخت فشار قرار می دهند که حتما باید به آن اهداف برسد در صورت دست نیافتن ب هدف مورد نظر کودک تنبیه خواهد شد در نتیجه فرزند این خانواده در ناخودآگاه خود تنبیه را روشی برای رسیدن به اهداف می داند.

طرحواره ی تنبیه در بزرگسالی

همانطور که گفته شد این طرحواره ب دو صورت در افراد مبتلا دیده می شود:

۱_ تنبیه دیگران

۲_ تنبیه خود

الگوهای رفتاری در تنبیه دیگران
این افراد معتقدند کسانی که اشتباه می کنند باید به شدت تنبیه شوند.در واقع چنین بیمارانی در مقابل اشتباه دیگران ویا در صورت رفع نشدن انتظاراتشان بسیار خشمگین وبی تحمل هستند وبه شدت طرف مقابل را تنبیه می کنند.

مبتلایان به طرحواره ی تنبیه در تنبیه دیگران هیچ گونه مروت ودل رحمی به خرج نمی دهند واصلا برایشان اهمیت ندارد که طرف مقابل درگیر شرایط سخت باشدویا مشکلی داشته باشد.

فاکتور مورد اهمیت برای این افراد صرفا درست انجام دادن کار است وهیچ حس همدلی با هیچ کسی ندارد. دیدگاه این افراد این است که اگر فرد گناه کار را تنبیه نکنند دوباره اشتباه خودرا تکرار خواهد کرد و این تنبیه برای آگاهی نمودن او از اشتباه وعدم تکرار دوباره آن است.

نوع تفکر آنها در این است که فرد گناهکار در حال حاضر متوجه فواید این تنبیه نمی باشد وباید از اشتباه خود درس بگیرد.همچنین به اعتقاد آنها او در آینده ممنون این درس ها خواهند بود.

طرخواره ی تنبیه فرد را علاقمند به ترسناک دیده شدن می کند.درواقع این بیماران علاقه وافری دارندکه اطرافیان از آن ها بترسند در نتیجه چهره آنها همواره عبوس وخشمگین است.ودر اولین فرصت اشتباهی مشاهده کنند تنبیه خودرا اعمال می کنند.این گونه افراد را معمولا در مدیر یا ناظم مدرسه ای که علاقه زیادی به تنبیه دانش آموزان دارد می توان مشاهده کرد.به علاوه در قاضی یا پلیس بدخلقی که بدنبال کوچکترین بهانه برای تنبیه هستند نیز ممکن است گرفتار طرحواره ی تنبیه باشند.

در حالت کلی می توان گفت که این بیماران علاقه ی بسیاری ب شغل هایی مشابه دارند تا طرحواره ی خود را ارضاء کنند اما این افراد نمی توانند همسر خودرا نیز مانند دیگران موردخشم و تنبیه قرار دهند در نتیجه کینه ی بسیاری از همسر خود ب دل می گیرند ومشکلات حل نشده باقی می ماند.

در نهایت این کینه هاومشکلات نابخشودنی باعث جدایی خواهند شد البته جدادشدن و ترک همسر خود می تواند ب عنوان یک نوع تنبیه از طرف فرد مبتلا بشمار آید.

---

الگوهای رفتاری در تنبیه خود
این افراد در کودکی خود ب دلایلی کوچک و بزرگ درست یا نادرست بسیار تنبیه شده اند در نتیجه در بزرگسالی نیز خود را مسئول تمام اشتباهات می بینندودائما خودرا سرزنش می کنند.این افراد اخلاق و قانون را بسبار مهم میدانند وبه هیچ وجه از آن تخطی نمی کنند.اما در صورتی که هر گونه اشتباهی رخ دهد اولین نفر خود را مقصر می دانند و خود را تنبیه خواهند کرد.

الگوی رفتاری بیماران مبتلا ب طرحواره ی تنبیه در اینجا به صورت ناراحتی و نارضایتی دائمی از خود است این حالت به طرحواره ی معیار های سر سختانه و طرحواره ی نقص شباهت دارد.به این صورت که در این طرحواره ها نیز بیمار در نهایت به این دلیل که نمی توانند به ایده آل های غیر معقول خود برسد و یا احساس نقص و بی ارزشی دارد در صدد تنبیه خود بر می آید.

افرادی که دچارطرحواره ی تنبیه هستن در دو حالتی که گفته شد باید درمان شوند زیرا اهدافی در درمان این بیماران وجود دارد.
اهداف درمانی طرحواره ی تنبیه
هدف درمانی این بیماران اثبات ممکن الحظابودن انسان است.در واقع بیمار باید به این باور برسد که انسان می تواند اشتباه کند ونباید در مقابل اشتباهات دیگران و همچنین خود جبهه گیری شدید نشان دهند او باید به این باور برسد که می تواند با استفاده از روش های تشویقی و بخشش دیگران مانع از تکرار اشتباه از جانب آنها شود همچنین اوباید باور کند که اگر خود نیز اشتباهی مرتکب شده است مقصر تمام آنها صرفا خودش نیست وممکن است یک سلسه اشتباهات باعث آن شده باشد.بیماران مبتلا به طرحواره ی تنبیه باید بتوانند مسائل کوچک را به اندازه خودش ببینند وآن هارا در ذهن خود بزرگ و وحشتناک جلوه ندهند.